Eindredacteur Reinder Tolsma mocht het eerste exemplaar van ‘Op de praatstoel’ in ontvangst nemen uit handen van voorzitter Jan Walda. Het tweede exemplaar overhandigde deze aan de weduwe van Dick de Jager. Haar echtgenoot, een man van het eerste uur voor wat de orale historie in Dokkum en Dongeradeel betreft, is ook als lid altijd nauw betrokken geweest bij het wel en wee van de vereniging. “Hy kaam altyd mei ferhalen thús”, vertelde ze bij de officiële uitreiking. Het boek gaat over verhalen van mensen die vanuit de kring van familie, vrienden of kennissen nog aldoor kostbare herinneringen bewaren over bijvoorbeeld de ramp in Paesens-Moddergat en de eerste en/of de tweede wereldoorlog. De nieuwe werkwijze heeft, aldus Reinder Tolsma, bijzondere verhalen opgeleverd zoals van een joods meisje dat tengevolge van een onderduikersperiode in een orthodox gezin jaren na de tweede wereldoorlog nog aldoor met een identiteitscrisis kampte. Voor de jubilerende vereniging betekent de uitgave, aldus Jan Walda, ook een kentering. Sneupers hebben zich tot voor kort veelal beziggehouden met historisch onderzoek in archieven. “Dit is net myn boek, mar dit is ús boek”, zo prees Tolsma als eindredacteur de medewerking van velen. Het jubileumboek bevat 28 verhalen in het Nederlands en een negental in de Friese taal. “Der binne prachtige ferhalen yn it Frysk op it kleed kaam. Dy kinne jo wol oersette, mar it hat wat om se sa te litten sa’t se binne”, aldus Tolsma. Daarnaast zijn er een groot aantal foto’s opgenomen, zodat de orale historie ook beeldenderwijs tot uitdrukking komt. Aanleiding voor het vastleggen van de verhalen is het feit geweest dat er nu nog een generatie bestaat die vaak uit eigen ervaring over onder meer de tweede wereldoorlog kan vertellen. “Jo moatte no opskriuwe wat jo kinne om de histoarje sa te bewarjen”.

Rijke historie
Voor wat de scheepsramp in Paesens-Moddergat betreft, gaat het om overgeleverde verhalen. Zo herinnerde romanschrijver Durk van der Ploeg aan Pieter-om. “Myn beppe wie in Moddergatster fiskersdochter. Pieter-om wie har broer”. Zijn herinneringen aan hem gaan deels door de maag. “Hy sette my ienris moksels foar. Moatst de foarke der ynstekke, sei er. It liken krekt ûntstutsen klieren. Ik hie noch noait earder moksels iten”. Van der Ploeg heeft meerdere boeken op zijn naam staan waarbij hij zich deels baseert op historische feiten die hij in een geromantiseerde versie weergeeft. “Jo moatte de saken nei eigen hân sette om it hert klopjend te meitsjen. Ik byldzje en ferbyldzje in persoan. It giet by my om in fiktive ferbylding fan histoaryske feiten”. Dokkum, Dongeradeel en ook de Friese wouden herbergen naar zijn mening een kostbare historie. “Dêr kinne jo as romanskriuwer net tsjin op, sa’n rike histoarje”. Als voorbeeld verwees hij naar de duivelbanners in de heidestreek zoals de Burgumer, Zwaagwesteinder en Twijzeler heide en naar de wonderdokters zoals Wopke en Hinke de Vries. “De minsken koene doedestiids net samar even nei in dokter ta. It gong fakentiids ek net om it bestriden fan in sykte, mar om it bestriden fan de duvel”. Het geloofsleven, en daarbij ook rekening houdend met bijgeloven, heeft in noordoost-Fryslân volgens hem altijd een rijk geschakeerd patroon gekend. “Fan djip-orthodoks yn Dokkum oant de konventrikels: dat wiene minsken dy’t in eigen tsjerkje begongen”. Juist de bonte mengeling van sterk uiteenlopende geloofsrichtingen en van aparte bijgeloven is naar zijn mening eeuwenlang karakteristiek geweest voor Dokkum en de wouden. (Foto's: Jelle Raap)